سایت نجوم ایران ( مرکز اطلاع رسانی اخبار رسمی نجومی، ستاره شناسی، هوافضا، آسمان شب و اخترفیزیک ایران و جهان) ؛

ستاره شناسان سبك ترين كوتوله ي سفيد كهكشان راه شيري را به تازگي كشف نموده اند ؛ يك توپ هليومي به اندازه ي زحل كه هم جرم خورشيد است.

 به علاوه آنها علت اين كمبود جرم را نيز يافته اند :‌ یك شريك پنهان. بله، احتمالاً‌ جرم ديگري بوده كه بيشتر مواد درون اين كوتوله ي سفيد كوچك را مكيده است و اينگونه برايش ردّي از خود به جاي گذاشته است.

وارن براون (Warren Brown) از مركز اختر فيزيك هاروارد – اسميتسون مي گويد : اين ستاره فوق العاده عجيب است .شرایط غير عاديی نياز است تا چنين كوتوله ي كم جرمي به وجود آيد.

هنگامي كه ستاره اي مشابه خورشيد بالغ شده وسپس مي ميرد، تبديل به يك كوتوله ي سفيد مي شود. كوتوله ي سفيد تازه كشف شده ، با نام طولاني SDSSJ091709.55+463821.8 (‌از اين پس J0917+46) در حدود 7400 سال نوري از زمين فاصله دارد، تقريباً نزديك مرز صورت فلكي سياهگوش و دب اكبر مي باشد. با وجود اينكه يك كوتوله ي سفيد معمولي در حدود يك پنجم جرم خورشيد ماده دارد

كوتوله ي سفيد جديد، تنها كسري از اين جرم را دارد. موکرمين كيليك (Mukremin Kilik) از دانشگاه اوهايو مي گويد : كوتوله ي سفيد ما با اينكه از نظر جرمي سبك مي باشد ولي در بعد اندازه، درشت به نظر مي رسد : قطرش 9 برابر يك كوتوله ي سفيد معمولي مي باشد!!

هنگامي كه منجمان در ابتدا j0917+46 را يافتند، پيش بيني كردند كه بايد يك همدم كشف نشده، كه سبب اين كاهش جرم بوده، داشته باشد. در ادامه تحقيقي روي سرعت شعاعي آن صورت گرفت كه به دنبال نشانه هايي از لرزش كوتوله ي سفيد بود (مادامي كه در اثر جاذبه ي همدم كشيده مي شود) نتيجه ي اين جستجو موجب تأييد پيش گويي شد. هم چنين منجمان احتمال اينكه اين همدم يك ستاره كم جرم رشته ي اصلي يا يك سياهچاله باشد را رد كردند و مي گويند به احتمال زياد يك كوتوله ي سفيد ديگر يا يك ستاره ي نوتروني البته با رأي بيشتر براي كوتوله ي سفيد !می باشد .

براون توضيح مي دهد :‌ هيچ ستاره اي به آنقدر پير نشده كه چنين كوتوله ي سفيد سبكي را از خود توليد كند. بنابراين ما فهميده ايم كه آن جرم بايد از طرف كوتوله ي سفيد همدمي بلعيده شده باشد.

اين تيم همچنين تاريخچه ي عجيب غريب اين جفت را روشن مي كند :

اين سيستم دوتايي با ستاره اي حدود دو برابر جرم خورشيد و ستاره ي ديگري، كم جرم تر از خورشيد متولد مي شود. ستاره اي كه سنگين تر بوده، زودتر متحول شده و تبديل به كوتوله ي سفيدي با جرم تقريباً خورشيد مي شود. 10 ميليارد سال بعد، همدم او نيزبه كوتوله ي سفيد ديگري مبدل مي شود. در هر مرحله لايه هاي خارجي گسترش يافته ي ستاره ي اولي، همدم را احاطه مي كند و سبب اصطكاك شديدي مي شود كه دو ستاره را به يكديگر نزديكتر مي كند. آنها هم اكنون ، هر 6/7 ساعت يك بار به دور هم مي چرخند در حاليكه شعاعشان حدود 000/650 مايل مي باشد و سرعت سرسام آوري در حدود 335000 مايل بر ساعت دارند.

به گفته ي كيليك ، رابطه ي بين كوتوله ي سفيد و همدمش، چون يك ازدواج كيهاني مي باشد. كه در آن هر دو طرف بايد چيزي بپردازند: ابتدا هر دو ستاره آهنگ نزديك شدن سر مي دهند. يكي از آنها ديگري را فرا مي گيرد ( مانند در آغوش گرفتن) البته با از دست دادن تدريجي جرم . و بدين صورت آنها نزديك تر مي شوند. سپس ستاره ي ديگر منبسط شده و غولي مي شود كه ستاره ي اول را در بر مي گيرد. (در آغوش گرفتن دوباره) و حالا اوست كه بايد مقدار زيادي از جرمش را از دست بدهد. آنها نزديك و نزديكتر شده و اين رقص كيهاني را ادامه مي دهند...

منجمان گمان مي كنند كه اين2كوتوله ي سفيد نهايتاً يكي شوند. گرچه براي اين يكي شدن 10 ميليارد سال زمان نياز است!!

  منبع : Akhtarvash.com,spaceflightnow

  نويسنده  : مینا اکرام نیا

تلسكوپ فضائي چاندار  طي رصد هاي خود از كهكشان NGC 1365   يك كسوف ديدني از ابر سياهچاله موجود در مركز اين كهكشان را شكار كرد. يك ابر غليظ گاز با عبور از جلوي  ساهچاله ، تابش پرتوهاي پر انرژي ايكس مواد نزديك به سياهچاله را مسدود كرد. اين واقعه به اختر شناسان اجازه داد تا حدود قرص مواد گرداگرد سياهچاله را اندازه گيري نمايند.  

تصوير شكار شده توسط اين تلسكوپ شامل يك منبع پرتو ايكس درخشان در وسط مي باشد كه موقعيت ابر سياهچاله را آشكار مي كند.  اين كهكشان يك هسته كهكشاني فعال را در خود جاي داده و دانشمندان بر اين باورند كه سياهچاله موجود در مركز اين هسته توسط جريان مداومي از مواد كه به شكال قرصي در اطراف آن قرار دارد تغذيه مي شود.  موادي كه در حال فر ريختن به درون سياهچاله هستند قبل از عبور از افق رويداد مي بايد تا ميليونها درجه داغ شوند. اين فرايند باعث مي شود كه قرص گازي اطراف سياهچاله مركزي در اين كهكشان مقدار زيادي پرتوهاي ايكس توليد كند. اما ساختار اين قرص در مقايسه با كهكشان آنقدر كوچك است كه مستقيما توسط يك تلسكوپ مشاهده و تحليل نمي شود. 

اختر شناسان با رصد كردن مدت زمان آغاز و پايان كسوف سياهچاله  توانستند اين قرص را اندازه گيري كنند. اين كسوف طي يك سري رصدهاي دو هفته اي از اين كهكشان در ماه آوريل 2006 آشكار شد. پرتوهاي پر انرژي ايكس از منبع اين انرژي طي پنج دوره از اين رصدها قابل روئيت بود اما يكي از دوره ها كه مرتبط به اين كسوف بود مشاهده نشدند.    

  منبع : Chandra X-Ray Center

  نويسنده  : فرشید کریمی

فضا پیمای New Horizons بوسیله ی ایزار تصویر برداری خود موسوم به LORRI موفق شد این دو تصویر را از قمر کالیستو یکی از 4 قمر گالیله ای مشتری تهیه کند . این تصاویر در فوریه گذشته تهیه شده ، هنگامی که فضا پیما در حال گذر از کنار سیاره مشتری بوده است . نزدیک ترین فاصله ی فضاپیما تا سیاره مشتری در هنگام گذر به 2/3 میلیون کیلومتر رسید در حالی که

شعاع مدار کالیستو (فاصله ی قمر تا سیاره) 9/1 میلیون کیلومتر است و فضاپیما هرگز به مدار کالیستو نرسیده است .اما در همان زمان کالیستو در سمت مخالف مشتری قرار داشته و فضاپیما موفق شده دو تصویر زیر را از فاصله های 4.7 میلیون کیلومتری و 4.2 میلیون کیلومتری کالیستو تهیه کند .

  منبع : spaceref.com

در روز نجوم منجمان آماتور (و گاهی حرفه ای) تلاش می کنند عموم مردم را با زیبائیهای آسمان آشنا کنند. برخی از مردم تصور می کنند "علم" چیز پیچده ای بوده، متعلق به دانشمندان است و از ارتباط آن با زندگی روزمره و زیبائیهای آن در محیط اطرافشان اطلاعی ندارند. در روز نجوم می توان تا حدی فاصله میان محققان، دانشمندان و مردم را کمتر کرد.

تلسکوپ فضایی هابل داده‌ای را ثبت کرده‌است که می‌تواند نشانه وجود بخار آب در جو یک سیاره فراخورشیدی کاملا شناخته‌شده باشد. این یافته تنها دوماه پس از شکست تلسکوپ فضایی اسپیتزر در یافتن آب بر سطح این سیاره بدست آمده است.

دانشمندان موفق شده‌اند در جدیدترین تحلیل تصاویر تلسکوپ فضایی هابل، نشانه‌هایی بر وجود آب در جو یک سیاره فراخورشیدی بیابند. برخی اخترشناسان از این نتیجه استقبال کرده‌اند، درحالی‌که دیگران معتقدند نشانه‌های موجود چیزی فراتر از خطای اندازه‌گیری نیست.

 این سیاره که HD 209458b نام دارد، 70% سیاره مشتری سنگینی دارد و به‌دلیل فاصله بسیار نزدیکی که با ستاره‌اش دارد، (9 برابر نزدیک‌تر از عطارد به خورشید)، بسیار داغ و سوخته است. این سیاره یکی از 14 سیاره فراخورشیدی کشف‌شده است که دقیقا از مقابل ستاره مادر عبور می‌کند و درپشت آن پنهان می‌شود و به‌همین دلیل، اخترشناسان توانسته‌اند داده‌های مداری دقیقی از این سیاره بدست آورند.

دو ماه پیش، رصدهای دقیق تلسکوپ فضایی فروسرخ اسپیتزر نشان داد هیچ‌ نشانه‌ای از بخارآب در جو این سیاره دیده نمی‌شود. اما از آن‌جایی که مدل‌های سیارات فراخورشیدی پیش‌بینی می‌کنند مولکول بخارآب به‌مقدار فراوان در جو این سیارات وجود دارد، برخی سیاره‌شناسان احتمال داده بودند که علایم فروسرخ بخارآب در توده‌های غبار محو شده است.

اما به‌نظر می‌رسد تلسکوپ فضایی هابل توانسته است بخارآب گم‌شده را نمایان کند. در یکی از عبورهای این سیاره از مقابل ستاره مادر، هابل توانست داده‌های کسوف جزیی ستاره را ثبت کند و با استفاده از آن، شعاع این سیاره را که 30% بزرگ‌تر از سیاره مشتری است، اندازه‌گیری کند. اما تراویس بارمن، اخترشناس رصدخانه لاول در فلگ‌استف آریزونا با تحلیل رایانه‌ای داده‌های این توانست نشانه‌هایی از بخارآب را آشکار کند.

پرتوهایی که دوربین‌های هابل ثبت کرده‌اند، از لایه‌های خارجی جو این سیاره عبور کرده‌اند و ازآن‌جایی‌که ترکیب شیمیایی بخصوص جو سبب می‌شود شفافیت جو برای طول‌موج‌های مختلف نور متفاوت باشد، شدت طول‌موج‌های رسیده نیز باهم متفاوت است. بارمن توانست با مدل‌سازی‌های مختلف و ترکیب‌های مختلف شیمیایی، شفافیت جو را در نورهای مختلف بررسی کند و سازگارترین نتایج را با داده‌های هابل بدست آورد. این‌چنین او توانست به اطلاعاتی از ترکیب شیمیایی جو این سیاره دست یابد.

نتایج رصد نشان می‌دهد مقدار اندک جذب نور در طول‌موج 0.9 میکرومتر نشانه‌ای بر وجود آب در جو سیاره است، زیرا آب چنین طول‌موجی را جذب می‌کند. به عقیده بارمن، این داده دلیلی محکم بر وجود آب در سیاره‌ای فراخورشیدی است. البته این کشف برای دوستداران حیات فرازمینی چندان خوشایند نیست، زیرا دمای سطح سیاره 1000 درجه سانتی‌گراد است و به‌سختی می‌توان حیاتی را در چنین شرایطی متصور شد.

اما خبر این کشف با واکنش‌های مختلفی روبرو شده است. مارک سواین، از اعضای گروه تحقیقاتی اسپیتزر که پیش‌از این اعلام کرده بودند در این سیاره نشانه‌‌ای از آب وجود ندارد، معتقد است کشف بارمن می‌تواند در تعیین دقیق دمای سطح این سیاره بسیار موثر باشد؛ زیرا برای این‌که اسپیتزر بتواند پرتوهای نور جذب‌شده توسط مولکول‌های آب را شناسایی کند، مناطق داخلی‌تر این سیاره باید داغ‌تر از جو فوقانی باشند. اما اگر این سیاره دمای نسبتا یکنواختی داشته باشد، آن‌گاه اسپیتزر نمی‌تواند این نشانه‌ها را ثبت کند و در این‌صورت نیازی به وجود توده‌های غبار هم نخواهد بود.

از سوی دیگر، دیوید چاربونیو، استاد دانشگاه هاروارد و از اعضای گروهی که برای اولین بار، این سیاره را با تلسکوپ فضایی هابل رصد کرده‌اند، می‌گوید نشانه‌های ثبت‌شده در هابل آن‌قدر اندک است که بیشتر به نویز و خطای ابزارهای هابل شباهت دارد تا یک داده علمی. به عقیده او تا زمانی که نشانه‌ها و علایم به‌مراتب قوی‌تری دیده نشود، این یافته نمی‌تواند دلیلی معتبر بر وجود آب در یک سیاره فراخورشیدی باشد.

  منبع : NewScientistSpace.com