مقالات صور فلکی صورت های فلکی


صورت های فلکی

مردمان باستان تصور مي‌كردند كه مي‌توانند خطوط اصلي چهره‌ها را در ستارگان آسمان شب پيدا كنند.   اين چهره‌ها معمولاً شكل‌هايي از قهرمانان، اساطير و خدايان افسانه‌اي، مخلوقات گوناگون و اجرامي بود‌ند كه به نظر آنها بر روی زمین اثر گذار ند. اين مفهوم عاميانه صورت فلكي است.
اما در ستاره‌شناسي نوين، لغت صورت فلكي به بخشي از آسمان اطلاق مي‌شود كه در مرحله‌ي اول اشكالي را تداعي مي‌كند كه هزارها سال پيش براي اولين بار مورد توجه انسان‌هاي باستاني قرار گرفته است.
اين مناطق بر روي كره‌ي سماوي، مانند استان‌ها يا كشورهاي مختلف بر روي نقشه‌هاي زميني هستند. در حال حاضر هر نقطه‌اي از آسمان بالاي سر ما، حتماً متعلق به يك صورت فلكي است. حد فاصل بين صورت‌‌هاي فلكي در قالب خط مستقيم بوده

ولي شكل‌ها مي‌توانند كاملاً غيرمتقارن و غيرهندسي باشند. به هر تقدير هر صورت فلكي تعدادي از ستارگان آسمان را درون محدوده‌ي خود جاي مي‌دهد.
صورت فلكي براي ايجاد راحتي و تسهيل در شناخت اجرام و پيدا كردن بخش خاصي از آسمان مفید است. از ديد ما، مي‌توان تصور كرد كه تمام ستارگان درون محدوده يك صورت فلكي از نظر فيزيكي با هم در ارتباط هستند. از آنجا كه با چشم غيرمسلح نمي‌توان عمق فضا را تشخيص داد، لذا انسان همه‌ي ستارگان را در يك صفحه و ظاهراً در يك فاصله و بسيار نزديك به هم مي‌بيند. در حقيقت هر ستاره‌اي مي‌تواند در فاصله‌ي زيادي نسبت به ديگري قرار گيرد كه اين جدايي تا حد صدها و حتي هزارها سال نوري هم مي‌رسد.
در بين تمدن‌هاي باستاني اولين فرهنگ‌هايي كه شروع به طبقه‌بندي آسمان براي نامگذاري نمودند عبارتند از بابلي‌ها، هندي‌ها، يوناني‌ها، رومي‌ها، چيني‌ها و میان قاره‌ي آمريكا. انسان‌هاي ساكن در نيمكره‌ي شمالي قادر بودند فقط ستارگان قابل ديد در اين نيمكره را شناسايي و طبقه‌بندي نمايند، زيرا ستارگان عرض‌هاي جنوبي و پايين‌تر از آن نقاط قابل رؤيت نبودند. در قرن دوم ميلادي بطلميوس ستاره‌شناس يوناني ـ‌مصري، توانست بيش از 1000 ستاره را در قالب 48 صورت فلكي در كتاب مجستي فهرست نمايد. اين صورت‌هاي فلكي كه يادمان دوران عتيق است، به نام صورت‌هاي فلكي باستاني ناميده مي‌شوند.
از قرن 16 كه اروپايي‌ها به كشف مناطق جنوبي كره‌ي زمين پرداختند، فهرست ستارگان نيمكره‌ي جنوبي براي دنياي غرب شناخته شد. اين صورت‌هاي فلكي جديد را به نام «صور فلكي نوين» مي‌نامند.
معمولاً نامگذاري صورت‌هاي فلكي باستاني بر اساس شكل آنهاست. صورت‌هاي فلكي جبار و اسد ظاهراً به شكلي است كه آنها را ناميده‌اند. تعدادي از صورت‌هاي فلكي نوين را از روي بعضي از اختراعات، نظير ميكروسكوپ و تلسكوپ نامگذاري نموده‌اند. شكل‌ها (مثلاً خطوط واصل بين ستاره‌ها) در اصل اختياري بوده و ممكن است روي نقشه‌هاي مختلف متفاوت باشند. بعضي از صورت‌هاي فلكي داراي بخش كوچكتري در درون منطقه‌اي وسيع است، مانند قسمت ملاقه يا آبگردان درون خرس بزرگ.
قبل از سال 1930 هر كسي هر قسمتي از آسمان را به طور دلخواه مي‌توانست به هر اسمي بنامد و در نتيجه هيچ گونه مرز تعريف شده‌اي در اطراف صور فلكي وجود نداشت. لذا براي رفع شبهه و ايجاد يگانگي، ستاره‌شناسان جهان در سال 1930 تصميم گرفتند كه نام‌هاي خاصي (به زبان لاتين) به همراه مرزي مشخص براي كليه‌ي صورت‌هاي فلكي انتخاب كنند. اين همان حدود و اسم‌هايي است كه امروزه در سطح جهاني پذيرفته شده است.
در زير نام صورت‌هاي فلكي آورده شده است :

 

 

 

ردیف نام صورت فلکی علامت لاتین نام لاتین بهترین زمان مشاهده در آسمان
1 آندرومدا، شاهزاده، زن در زنجير، امراه المسلسله And Andromeda آبان
2 اژدها، تِنين Dra Draco تیر
3 اسب بالدار، فَرَس اعظم Peg Pegasus مهر
4 اسد، شير Leo Leo فروردین
5 اكليل شمالي، تاج شمالي، افسر شمالي CrB Corona Borealis تیر
6 برساوش، قهرمان Per Perseus دی
7 تازي‌ها، سگ‌هاي شكاري CVn  Canes Venatici اردیبهشت
8 تكشاخ Mon Monoceros اسفند
9 ثور، گاو Tau Taurus دی
10 جام، پياله، باطیه، معلف Crt Crater اردیبهشت
11 غراب، كلاغ، زاغ Crv Corvus اردیبهشت
12 جبار، شكارچي Ori Orion بهمن
13 جَدي، بز دريايي، بزغاله، بز ماهی Cap Capricornus شهریور
14 جوزا، دو پيكر Gem Gemini اسفند
15 حَمَل، بره، گوسفند Ari Aries آذر
16 حوا، مارافساي، حامل مار Oph Ophiuchus مرداد
17 حوت، ماهي Psc Pisces آبان
18 حوت جنوبي، ماهي جنوبي PsA Piscis Austrinus مهر
19 خرگوش، اَرنَب Lep Lepus بهمن
20 دب اصغر، خرس كوچك UMi Usra minor تیر
21 دب اكبر، خرس بزرگ UMa Usra major فروردین
22 دجاجه، قو Cyg Cygnus قو
23 دلفين Del Delphinus شهریور
24 دلو، ريزنده آب Aqr Aquarius مهر
25 ذات الكرسي، ملكه، خداوند كرسي Cas Cassiopeia آبان
26 روباه، روباهك Vul Vulpecula شهریور
27 زرافه، شترگاوپلنگ Cam Camelopardus بهمن
28 سپر Sct Scutum مرداد
29 سرطان، خرچنگ Cnc Cancer اسفند
30 سكستان، ذات السدس، سكستانت Sex Sextans فروردین
31 سنبله، دوشيزه Vir Virgo خرداد
32 سوسمار، مارمولك، بزمجه Lac Lacerta مهر
33 سهم، تير، پيكان Sga Sagitta شهریور
34 سياهگوش Lyn Lynx اسفند
35 شلياق، چنگ رومي Lyr Lyra مرداد
36 شيركوچك، اسد اصغر LMi Leo minor فروردین
37 عقاب Aql Aquila شهریور
38 عقرب، كژدم Sco Scorpius تیر
39 عوا، گاوران Boo Bootes خرداد
40 قطعه الفرس، اسب كوچك، پاره اسب، پوني Equ Equuleus شهریور
41 قوس، كماندار، نيم اسب Sgr Sagittarius مرداد
42 قيطس، هيولاي دريايي، نهنگ Cet Cetus آذر
43 قيفاووس، سلطان Cep Cepheus مهر
44 كلب اصغر، سگ كوچك CMi Canis minor اسفند
45  كلب اكبر، سگ بزرگ CMa Canis major بهمن
46 كوره، تنور For   آذر
47 گيسوي برنيكه، موي برنيكه Com Coma Berenices اردیبهشت
48 مار، سر مار، دم مار Ser Serpens تیر و مرداد
49 مار آبي، مار دريايي، شجاع Hya Hydra فروردین
50 مثلث Tri Triangulum آذر
51 ممسك العنان، ارابه ران، عنان دار Aur Auriga دی
52 ميزان، ترازو Lib Libra خرداد
53 نهر، جوي، رودخانه فلكي Eri Eridanus دی
54 هركول، جاثي، پهلوان، بر زانو نشسته Her Hercules مرداد

 

صورت‌هاي فلكي نيم‌كره‌ي جنوبي :
این صورتهای فلکی در جنوب میل منهای 30 درجه واقعند، لذا عمدتا از عرضهای جنوبی قابل مشاهده می باشند. در ایران هم تعدادی از آنها را در عرض های پایینتر می توان دید.

 

ردیف نام صورت فلکی  نام لاتین
1  آب مار، نر مار Hydrus
2  آپوس، پرنده بهشتي Apus
3 اِسكنه، قلك سنگتراشي Caelum
4 اكليل جنوبي، تاج جنوبي Corona Australis
5 پرگار، قطب نما Circnus
6 تلسكوپ Telescopium
7 تير حمال، شاه تخته Carina
8 ثُمن، اكتان، هشتك Octans
9 چليپا، صليب جنوبي Crux
10 حجار، سنگتراش Sculptor
11 حربا، آفتاب پرست Chamaeleon
12 حمامه، كبوتر Columba
13 خط كش، گونيا، تراز Norma
14 درنا Grus
15 ساعت Horlogium
16 سبع، گرگ Lupus
17 شبكه، تور Reticulum
18 شراع، بادبان Vela
19 طاووس Pavo
20 طوغان، توكان Tucana
21 عنقا، ققنوس، سيمرغ Phoenix
22 قطب نما Pyxis
23 قِنطورس، ظليم Centaurus
24 كشتيدم Puppis
25 كوه ميز، ميز صحرايي Mensa
26 ماهي پرنده Volans
27 ماهي زرين، طلاماهي Dorado
28 مثلث جنوبي Triangulum Australe
29 مجمره، آتشدان، عودسوز Ara
30 مِفرغه الهوا، تلمبه بادي Antlia
31 مگس Musca
32 ميكروسكوپ Microscopium
33 نقاش Pictor
34 هندي Indus

 

پيدا کردن صورتهای فلکی در آسمان
فکر کنم علاقه مند شدید که این صورتهای فلکی را در آسمان پیدا کنید. برای این کار ابتدا باید یک نقشه آسمان شب را تهیه کنید که این صورتهای فلکی در آنها مشخص شده باشند. و سپس با استفاده از نقشه و دوربین دو چشمی یا تلسکوپ می توانید ستاره های تشکیل دهنده این صورتهای فلکی را رصد کنید. البته اگر آسمان محل سکونتتان صاف باشد و آلودگی نوری نداشته باشد می توانید با چشمان غیرمسلح نیز به شکار این اجرام آسمانی بروید.

 

 

آخرین بروز رسانی ( دوشنبه, 15 تیر 1388 ساعت 09:53 )